Clinical examination လူနာအား ေမးျမန္း စစ္ေဆးျခင္း

Clinical examination လူနာအား ေမးျမန္း စစ္ေဆးျခင္း

ေမာ္လျမိဳင္၊ ၃ မတ္ ၂၀၁၉
 
(ယမုန္နာေဆးခန္းအတြက္ သင္ခန္းစာသာျဖစ္သည္၊)
 
History taking ေရာဂါအေၾကာင္း ေမးျမန္းျခင္း
လူနာ၏ေရာဂါအေၾကာင္းကို ေသေသျခာျခာ၊ တိတိက်က်စိတ္ရွည္လက္ရွည္ ေမးျမန္းရမည္။ Complaints (C/o) or Chief complaints (C/C) လူနာကေျပာေသာ တိုင္တန္းခ်က္မ်ားကို ေမးျမန္းမွတ္သားရသည္။ ဘယ့္ေၾကာင့္ ေဆးခန္းသို႔ လာရသနည္း။ ၎တို႔မွာ Symptoms ေရာဂါလကၡဏာမ်ားျဖစ္သည္။ ေျပာျပခ်က္ရွိသမွ် (၁)၊ (၂)၊ (၃)၊ ေရးမွတ္ပါ။ Complaints တခုတိုင္းသည္ Duration မည္မွ်ၾကာသည္ကို ေမးပါ။ လူနာေျပာသည့္စကားအတိုင္း ေရးမွတ္ပါ။
 
ေမးသင့္ေသာေမးခြန္းမ်ား ေမးရမည္။ ဥပမာ မည္သည့္အခ်ိန္မ်ိဳး၌ ေရာဂါကိုခံစားရသည္။ မည္မွ်ဆိုးသည္။ မည္သည့္ ေနရာ၌ အတိအက်က်ျဖစ္သည္။ မည္သည့္အရပ္မ်က္ႏွာသို႔ ကူးသြားသည္။ မည္သည့္အခ်ိန္၌ ပိုဆိုးသည္။ မည္သို႔ ေနလ်င္၊ သက္သာသည္။ အမ်ိဳးသမီးျဖစ္ပါက လစဥ္ရာသီအေၾကာင္း၊ ေသြးဆံုးျခင္း၊ အိမ္ေထာင္ရွိ-မရွိ၊ ေမြးလမ္းမွ တမ်ိဳးမ်ိဳးဆင္းျခင္း။ Family history မိသားစု က်န္းမာေရးရာဇဝင္။ မိသားစုအတြင္း ဆီးခ်ိဳ၊ ေသြးတိုး၊ ပန္းနာစသည့္ ေရာဂါရွိသလား။ ပတ္ဝန္းက်င္ က်န္းမာေရးအေျခအေန။ ဥပမာ (တီဘီ) ေရာဂါရွိသူႏွင့္ တအိမ္တည္း ေနဘူးသလား။ အလုပ္ အကိုင္ အမ်ိဳးအစား၊ Past Medical History ေနာက္ေၾကာင္းက်န္းမာေရးရာဇဝင္။ အရင္ကလည္း ဤသို႔ ျဖစ္ဘူးျခင္း ရွိ-မရွိ။ ေဆး႐ံုတက္ ဘူးျခင္း ရွိ-မရွိ။ ငွက္ဖ်ားေရာဂါရဘူးျခင္း ရွိ-မရွိ။ ဓါတ္မွန္-(အာလ္ထြာေဆာင္း) ႐ိုက္ဘူးျခင္း၊ ခြဲစိတ္ကုသ ခံရဘူးျခင္း၊ ေဆးမတည့္ျခင္း၊ ေဆးလိပ္-အရက္-မူးယစ္ေဆး သံုးစြဲျခင္း။
 
စစ္ေဆးပံု အဆင့္ဆင့္
၁) Inspection မ်က္စိျဖင့္ ေျခစေခါင္းဆံုး စစ္ေဆးျခင္း၊
၂) Palpation လက္ျဖင့္ စစ္ေဆးျခင္း၊
၃) Percussion လက္ျဖင့္ေခါက္၍ ထြက္ေပၚသည့္အသံကို နားေထာင္ၿပီး စစ္ေဆးျခင္း၊
၄) Auscultation နားၾကပ္ျဖင့္ နားေထာင္ၿပီး စစ္ေဆးျခင္း၊
 
Inspection မ်က္စိျဖင့္ လူနာအား ေျခစေခါင္းဆံုး စစ္ေဆးျခင္း
လူနာအား ေျခစ-ေခါင္းဆံုး ၾကည့္႐ႈစစ္ေဆးပါ။ Pale အသားအေရာင္ ေျဖာ့ေတာ့ေနျခင္း။ Cyanosis ႏႈတ္ခမ္းျပာ ေနျခင္း။ Jaundice မ်က္စိ ဝါေနျခင္း။ Oedema ေဖါေရာင္ေနျခင္း။ Pain လူနာသည္ နာက်င္ျခင္း။ Dyspnea အသက္ေကာင္းစြာ ရွဴ-မရွဴ။ Restlessness ဂနာမၿငိမ္ျဖစ္ေန-မေန။ Deformities ကိုယ္အဂၤါ ခ်ိဳ႕ယြင္းေန-မေန။ Surgical Scar ခြဲစိတ္ထား သည့္ အမာရြတ္။ Lumps အလံုး၊ အႀကိတ္၊ Ulcer/Sore အနာ။ Dyspnea လူနာ၏အသက္ရွဴသံ၊ Conciousness သတိ အေျခအေန။
 
Palpation လက္ျဖင့္စမ္းျခင္း
Cold extremeties ေျခလက္-အေရျပား ေအးစက္ေနျခင္း၊ Fever ဖ်ားျခင္း၊ Anemia မ်က္ခြန္လွန္ၾကည့္၍ ျဖဴေနျခင္း၊ Jaundice ဝါေနျခင္း၊ Glaucoma မ်က္လံုးအတြင္း ဖိအား မ်ားျခင္း၊ Liver အသည္း၊ Spleen ေဘလံုး၊ Kidney ေက်ာက္ ကပ္ႀကီး-မႀကီး။ Pregnancy ကိုယ္ဝန္၊ Uterus သားအိမ္ အျမင့္။ Tenderness အလံုး-အက်ိတ္-အနာတို႔အားဖိသည့္ အခါနာက်င္ျခင္း။ ေနရာ၊ အရြယ္၊ ပံုသဏၭာန္၊ အေျပာ့အမာ၊ အပူအေအး၊ ေခ်ာေမြ႔မႈ-ၾကမ္းတမ္းမႈ၊ ေရြ႕လ်ားမႈ၊ Pulse လက္ေကာက္ဝတ္ေသြးခုန္ျခင္း၊ Oedema ကိုယ္ေရာင္ျခင္း၊
 
ေနာက္ေၾကာတြင္ လက္ဝါး ၂ ဖက္ ညီတူညီညာတင္၍ လက္မသည္ အသက္ရွဴသြင္း-ထုတ္လုပ္စဥ္ အလည္မ်ဥ္းမွ မည္မွ် အကြာအေဝးသို႔ ေရြ႕သနည္း ၾကည့္ပါ။
 
Percussion လက္ျဖင့္ေခါက္၍စစ္ေဆးျခင္း
လက္ျဖင့္ေခါက္၍ စမ္းျခင္းျဖင့္ ထြက္သည့္အသံကို နား ေထာင္ရမည္။ အဆုပ္တြင္ ေလရွိေသာေၾကာင့္ လိႈင္သံ Resonant sound ထြက္ရမည္။ အ႐ိုး၊ ႂကြက္သား၊ အသည္းတို႔သည္ Dull sound ထံုသံ ထြက္မည္။ အသည္းသည္ ညာဘက္ နံ႐ိုးၾကား အမွတ္စဥ္ မည္သည့္ ေနရာကစ၍ ထံုသနည္း။ ညာဘက္-ဘယ္ဘက္ အသံတူ-မတူ။ Pleural effusion အဆုပ္အိတ္ထဲ ေရေအာင္းျခင္း၊ Pneumonia အဆုပ္ေရာင္ေနလ်င္ ထံုသံထြက္မည္။ Pneumo-thorax အဆုပ္ထဲ ေလမ်ားေနလ်င္ လိႈင္သံပိုထြက္မည္။
 
Auscultation နားၾကပ္ျဖင့္ နားေထာင္ၿပီး စစ္ေဆးျခင္း
Stethoscope နားၾကပ္ကို အသံုးျပဳၿပီး၊ ကုိယ္အတြင္းက ေပၚထြက္ေနေသာ အသံမ်ားကို နားေထာင္ျခင္းျဖစ္သည္။ ေနရာကိုေရြးျခယ္ၿပီးေနာက္ မ်က္စိမွိတ္လ်က္ အၾကားအာ႐ံု ကိုသာ ဂ႐ုစိုက္ နားေထာင္ရမည္။ ႏွလံုးခုန္အသံ၊ အသက္ ရွဴသံ၊ အစာအိမ္၊ အူလႈပ္ရွားသံမ်ားကို နားေထာင္သည္။
 
အသက္ရွဴသံ နားေထာင္ပံု
(၁) Heart sounds ႏွလံုးခုန္သံမ်ား
နားၾကပ္ျဖင့္ ႏွလံုးခုန္သံကို ၄ ေနရာမွာ နားေထာင္ရသည္။ ႏွလံုးတြင္ အခန္း ၄ ခန္း ပါသည္။ အဆို႔ရွင္ ၄ ခုရွိသည္။ ႏွလံုးခုန္းသံ (၁)အား Lubb ဟု၎၊ (၂)အား Dub (Dup) ဟု၎ ေခၚသည္။ First heart sound (Lub) ပဌမႏွလံုးခုန္သံ သည္ ႏွလံုး၏ အထက္ခမ္းမ်ားႏွင့္ ေအာက္ခမ္းမ်ားၾကား ရွိသည့္ အဆို႔ရွင္ ၂ ခုပိတ္ျခင္း၊ ယင္းေၾကာင့္ ေသြးမ်ားလႈပ္ရွားမႈ၊ Vibration တံုခါမႈေၾကာင့္ျဖစ္သည္။ Second heart sound (Dub) ဒုတိယႏွလံုးခုန္သံသည္ ေသြးေၾကာမႀကီးႏွင့္ အဆုပ္ သြား ေသြးေၾကာမႀကီးတို႔၏ အဆို႔ရွင္မ်ား ပိတ္ျခင္း၊ ယင္းေၾကာင့္ ေသြးမ်ားလႈပ္ခါမႈ၊ တံုခါမႈေၾကာင့္ျဖစ္သည္။ အဆို႔ရွင္ မ်ား၏ ပိတ္သံထက္ ေသြးမ်ားလႈပ္ရွားမႈ အသံက ပိုက်ယ္ျခင္းသည္။ အတိအက် သိလိုပါက (အီးစီဂ်ီ) လုပ္ရမည္။
 
1. Mitral valve (LV): ဘယ္ဘက္နံ႐ိုးၾကား အမွတ္(၅)၊ ႏို႔သီးေအာက္နား ေနရာ၊
2. Pulmonic valve: ဘယ္ဘက္နံ႐ိုးၾကား အမွတ္(၂)၊ ရင္ညြန္႔႐ိုး၏ ဘယ္ဘက္ေဘး ေနရာ၊
3. Tricuspid valve (RV): ညာဘက္ နံ႐ိုးၾကား အမွတ္(၄)၊ ရင္ညြန္႔႐ိုး၏ ညာဘက္ေဘး ေနရာ၊
4. Aortic valve: ညာဘက္နံ႐ိုးၾကား အမွတ္(၂)၊ ရင္ညြန္႔႐ိုး၏ ညာဘက္ေဘး ေနရာ၊
 
Abnormal heart sounds (Heart murmurs) ပံုမွန္မဟုတ္ေသာ ႏွလံုးခုန္သံမ်ား (မားမား)
ေသြးမ်ား ပံုမွန္စီးဆင္းျခင္းမရွိ၍ ထြက္ေသာအသံမ်ားျဖစ္သည္။ အဆို႔ရွင္မ်ား ေကာင္းစြာ ပိတ္ျခင္းမရွိ၍ ျဖစ္ရသည္။ အဆို႔ရွင္ ၄ ခုလံုး၌ အက်ဥ္း-အက်ယ္တို႔ ျဖစ္ႏိုင္ေသာေၾကာင့္ (မာမာ)အသံ ၄ မ်ိဳးထြက္မည္။ Mitral Regurgitation, Mitral Stenosis, Aortic Regurgitation, Aortic Stenosis, Tricuspid Stenosis, Tricuspid Regurgitation, Pulmonary Stenosis, Pulmonary Regurgitation
 
ကေလးငယ္မ်ားတြင္ ေမြးရာပါေရာဂါမ်ားေၾကာင့္ (မာမာ) မ်ား ရွိႏိုင္သည္။ Patent Ductus Arteriosus (PDA), Atrial Septal defect (ASD), Ventricular Septal defect (VSD), Coarctation of the Aorta
 
(၂) Breath sounds အသက္ရွဴသံမ်ား
အသက္ရွဴႏႈန္း တမိနစ္လ်င္ ပံုမွန္ ၁၂-၂ဝ ရွိသည္။ ပဌမအသံက ဒုတိယအသံထက္ ပိုက်ယ္သည္။ ပံုမွန္မဟုတ္သည့္ အသံမ်ားမွာ အသက္ရွဴသံ နည္းျခင္း၊ မ်ားျခင္း၊ မၾကားရျခင္း၊ အျခားအသံမ်ားရွိျခင္းတို႔ ျဖစ္သည္။ အဆုပ္ထဲသို႔ ေလ အဝင္နည္းျခင္း၊ အဆုပ္သည္ လြန္စြာ တင္းေဖါင္းေနျခင္း၊ အဆုပ္ကို ဖံုးထားသည့္အလႊာ ထူေနျခင္း၊ ယင္းအထဲ အရည္ ရွိေနျခင္းတို႔ေၾကာင့္ အသံေကာင္းေကာင္း မၾကားရျဖစ္မည္။
 
ပံုမွန္မဟုတ္ေသာ အသက္ရွဴသံမ်ား
၁) Rales, Crepts, Crackles or Popping sounds ဟုေခၚသည္။ ေလလမ္းေၾကာင္းထဲ အရည္မ်ားေၾကာင့္ ၾကားရသည္။ ေလအဝင္မွာ ပိုၾကားရႏိုင္သည္။ Pneumonia ႏူမိုးနီးယား၊ အဆုပ္ အင္ဖက္ရွင္၊ Congestive heart failure ႏွလံုးေရာဂါ၊
၂) Rhonchi (ေရာင္ခိုင္)၊ Wheezes (ဝွီးစ္) စူးရွေသာ က်ဥ္းေနသည့္ေလႁပြန္ထဲ ေလတိုးဝင္သည့္အသံ။ ေလအထြက္မွာ ပိုၾကားရသည္။ Asthma ပန္းနာေရာဂါ၊ Tumor ကင္ဆာ၊ Obstructing foreign bodies အျခားပစၥည္းျဖင့္ ပိတ္ေနျခင္း၊
 
(၃) Abdominal sounds ဝမ္းဗိုက္အသံမ်ား
အူမ်ား၏လႈပ္ရွားမႈေၾကာင့္ျဖစ္သည္။ မ်ားေသာအားျဖင့္ Peristalsis အသံမ်ားသည္ ပံုမွန္ျဖစ္သည္။ အသံရွိေနျခင္းသည္ ပံုမွန္အလုပ္ လုပ္ေနျခင္းကိုျပသည္။ အသံနည္းျခင္းမွာ အိပ္ေနစဥ္၊ ခြဲစိတ္ခံအၿပီး၊ ေဆးမ်ားေၾကာင့္ျဖစ္ရသည္။ ဝမ္းခ်ဳပ္ ေနလ်င္လည္းနည္းမည္။ Ileus သည္ အူမလုပ္မလုပ္သျဖင့္ အသံလံုးဝမၾကားရျခင္းျဖစ္သည္။ ဝမ္းပ်က္ျခင္း၊ အစာစားၿပီး ျဖစ္ျခင္းတို႔ေၾကာင့္ မ်ားမ်ားၾကားရမည္။ အူပိတ္ျခင္းေၾကာင့္လည္း မ်ားမ်ားၾကားရမည္။
 
Pulse လက္ေကာက္ဝတ္ေသြးခုန္ျခင္း
လူနာ၏ လက္တဖက္ဖက္၏ လက္ေကာက္ဝတ္ေနရာအား သက္ေတာင့္သက္သာ ထားျပီး၊ မိမိ၏ လက္တဖက္၏ လက္ (၂-၃) ေခ်ာင္းျဖင့္ ထိန္းကိုင္၍ စမ္းပါ။ လက္သူႂကြယ္အား အနည္းငယ္ဖိ၍ လက္ညွိဳးႏွင့္ လက္ခလည္တို႔က လူနာ၏ လက္မအထက္၊ လက္ေကာက္ဝတ္ေနရာ၌ခုန္ေနေသာ ေသြးလႊတ္ေၾကာ Radial Pulse အား စမ္းရသည္။
1. Rate တမိနစ္လ်င္မည္မွ်။ (60-100/min = normal)
2. Rhythm စည္းခ်က္က်က်ရွိ-မရွိ။ (Regular or irregular)
3. Volume စမ္း၍လြယ္သည္-ခက္သည္။ (Good or weak)
 
Blood Pressure (BP) ေသြးဖိအားတိုင္းျခင္း
ေသြးလႊတ္ေၾကာၾကီးမ်ားအတြင္း လွည္လည္ေနသည့္ေသြးသည္ ေသြးလႊတ္ ေၾကာ နံရံအား မည္မွ်ဖိအား သက္ေရာက္ေနသည္အား Sphygmomanometer ျဖင့္တိုင္းသည္။ အထက္ဂဏန္းကို systolic pressure ဟု၎၊ ေအာက္ဂဏန္းကို diastolic pressure ဟု၎ေခၚသည္။ ပ်မ္းမွ် systolic pressure သည္ 112.4 mm Hg ႏွင့္ diastolic pressure သည္ 64.0 mm Hg ျဖစ္သည္။
 
ပဌမဦးစြာ BP တိုင္းကရိယာကို လူနာ၏ လက္ေမာင္းမွာ ေျပျပစ္စြာ ပတ္ပါ။ တံေတာင္ဆစ္ ေရွ႕ေနရာကို ခ်န္လွပ္ထားပါ။ BP တိုင္းကရိယာကို လူနာ၏ ႏွလံုးႏွင့္ တတန္းထဲတားပါ။ Pulse ကို စမ္းပါ။ ျပဒါးကို ၁၂ဝ-၁၄ဝ အထိတင္ပါ။ Pulse ေပ်ာက္သြားမည္။ ျပဒါးကို ျဖည္းျဖည္းခ်င္း ေလ်ာ့ခ်ပါ။ Pulse ျပန္၍ စမ္းရသည့္ ဂဏန္းသည္ အၾကမ္းအားျဖင့္ အထက္ ေသြးဖိအားဟု မွတ္ပါ။ ထို႔ေနာက္ နားၾကပ္ကို တံေတာင္ဆစ္ ေရွ႕ေနရာေပၚမွာ တင္ပါ။ ျပဒါးကို ရထားသည့္ ဂဏန္း အထက္ ၂ဝ ခန္႔မ်ားသည္အထိ တင္ပါ။ ျဖည္းျဖည္းခ်င္း ေလ်ာ့ခ်ပါ။ နားၾကပ္မွ ႏွလံုးခုန္သံကဲ့သို႔ အသံကုိ စၾကားရသည့္ ဂဏန္းမွာ Systolic အထက္ေသြးဖိအား၊ ေပ်ာက္သြားသည့္ ဂဏန္းသည္ Diastolic ေအာက္ေသြးဖိအား ျဖစ္သည္။
 
ဝမ္းဗိုက္စမ္းသပ္ျခင္း
ဗိုက္ တင္းေန-မေန၊ ဝမ္းဗိုက္ထဲရွိ အသည္း၊ ေဘလံုး၊ ေက်ာက္ကပ္၊ သားအိမ္ ၾကီး-မၾကီး၊ အျခားအလံုး ရွိ-မရွိ။ ရွိလ်င္ ေနရာ၊ အရြယ္အစား၊ နာက်င္မႈ ရွိ-မရွိ၊ ေရ (ဖ်င္းစြဲျခင္း)၊ ရွိ-မရွိ၊ ထို႔ျပင္ သီးျခားေရာဂါမ်ားအတြက္ စမ္းသပ္မႈမ်ား၊ ဥပမာ Appendicitis အူအတက္ေရာင္ျခင္း၊ Gastric perforation အစာအိမ္ေပါက္ျခင္း၊ Intestinal obstruction အူပိတ္ျခင္း၊
 
ေဒါက္တာတင့္ေဆြ
(ဆရာၾကီး၏ ခြင့္ျပဳခ်က္ျဖင့္ Mawlamyine Daily မွေဖာ္ျပပါသည္။)

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s