Depo Provera သံုးလခံ ကိုယ္ဝန္တားထိုးေဆး

Depo Provera သံုးလခံ ကိုယ္ဝန္တားထိုးေဆး

ေမာ္လျမိဳင္၊ ၈ ဒီဇင္ဘာ ၂၀၁၈
 
(ကန္ေတာ့ပါ)
 
၁။ သမီးအသက္ ၂၃ပါ။ သမီးလက္ထပ္ထားတာ သိပ္မၾကာေသးပါဘူး။ ၃ လခံထိုးေဆးအေၾကာင္းေမးခ်င္လို႔ပါ႐ွင့္။ ၃လခံ ထိုးေဆးက ရာသီျပီး ၅ရက္အတြင္းထိုးရတယ္လို႔သိထားပါတယ္။ ၅ ရက္ေက်ာ္လို႔ထိုးခဲ့ရင္ ၇ ရက္ သို႔ ၂ ပတ္ၾကာမွ ထိေရာက္တယ္သိထားပါတယ္႐ွင့္။ ဒါေပမဲ့ သမီးကိုထိုးေပးတဲ့ ဆရာဝန္က ၇၂ နာရီ ၃ရက္ပဲ ေ႐ွာင္ရတယ္၊ ၃ ရက္ ေက်ာ္ရင္ ေဆးအာနိသင္ရျပီလို႔ေျပာပါတယ္။ ဘယ္ဟာအမွန္ဆိုတာ သိခ်င္လို႔ပါ႐ွင့္။ ျပီးေတာ့ သမီး ၇ရက္ေန႔က ရာသီလာပါတယ္။ ၁၁ ရက္ေန႔မွျပီးပါတယ္။ ၃လခံထိုးေဆးကို ၂၆ရက္ေန႔မွ ထိုးပါတယ္ (ေဆးနာမည္ေတာ့မသိလိုက္ရပါဘူး)။ ဆရာဝန္က ထိုးလို႔ရတယ္လို႔ေျပာလို႔ ထိုးလိုက္တာပါ။ ၂၉ရက္ေန႔မွာ တူတူေနျဖစ္ခဲ့တယ္။ ဆရာဝန္က ၇၂နာရီေ႐ွာင္ရင္ရပီလို႔ ေျပာလို႔ အကာအကြယ္သံုးမလိုက္မိပါဘူးဆရာ။ ဒါေပမဲ့ သမီးစာေတြမွာ ေလ့လာ ရသမွ်က ၅ရက္ေက်ာ္လို႔ ေဆးထိုးရင္ ၇ရက္ သို႔ ၂ပတ္ ၾကာမွထိေရာက္မယ္သိထားပါတယ္။ အဲ့ဒါ အမွားအယြင္းျဖစ္မွာ စိုးရိမ္လို႔ပါ ဆရာ။ ကိုယ္ဝန္ရႏိုင္လား႐ွင့္။ အေရးေပၚတားေဆး ထပ္ေသာက္စရာ လိုေသးလား သိခ်င္လို႔ပါဆရာ။ (သတ္ပံုေတြကို ျပင္လိုက္ပါတယ္။ ေဆာရီး။)
 
၂။ ဆရာရွင့္ ကြ်န္မနာမည္ ႕႕႕႕႕ ပါ။ အသက္ ၃၅နွစ္ပါ။ အိမ္ေထာင္သည္ပါ။ သက္ဦးကေလးက ၁ နွစ္နဲ႔ကိုးလရွိပါပီ အိမ္ေထာင္စျပုျပုခ်င္းက ေလးတန္းယူခဲ႕ပါသည္ ကေလးေမြးပီးသည့္အခ်ိန္တြင္လည္း အမ်ိဳးသားက နိုင္ငံျခားမွာ အလုပ္လုပ္ေန၍ မည္သည့္တားေဆးမွမသံုးဖူးပါ။ ယခု အမ်ိဳးသားျပန္လာမွာမို႔ depo 3 လတားေဆးကို ယေန႔ 9.7.17 မွာထိုးခဲ့ပါတယ္။ ရာသီလာပီးရက္ 24.6.17 ကပါ depo ေဆးရဲ႕အာနိသင္ ရွိႏိုင္မရွိႏိုင္သိခ်င္ပါတယ္ဆရာ။ ရိုေသစြာျဖင့္ ေက်းဇူးတင္ပါသည္။
 
၃။ ဆရာ႐ွင္က်မအသက္ ၄၁ ပါ႐ွင္။ ကေလးေမြးၿပီး ၄၅ ရက္မွာ Depo ၃လေဆးထုိးပါတယ္။ထိုးၿပီး ပထမလက ရာသီလာပါတယ္။ ၇ ရက္ေလာက္လာတယ္႐ွင္။ အခုဒုတိယလမွာလာေနတာ ၁၀ ရက္ေက်ာ္ေနၿပီဆရာ။ နည္းနည္းခ်င္းပဲ လာတယ္႐ွင္။ အဲဒါဘာျဖစ္လို႔လဲ႐ွင္။ ေနာက္ထပ္ ၃လျပည့္ရင္ ထပ္ထိုးသင့္ပါလား႐ွင္။ သားအိမ္တခုခုျဖစ္မွာလဲ စိုးမိပါတယ္႐ွင္။ ဆရာေျဖေပးပါဦး႐ွင္။
 
သက္ဦးမဟုတ္။ တစ္ဦးမဟုတ္။ သားဦးလို႔သာေရးရတယ္။ ပီမဟုတ္။ ျပီလို႔သာ ေရးရတယ္။ လက္ထက္မဟုတ္။ လက္ထပ္။
 
ကိုယ္ဝန္တား ၃ လခံထိုးေဆး Depo Provera ကို ေဆးစာနဲ႔ အတိအက်ေျပာရရင္ DMPA လို႔ေခၚတယ္။ Progestin medroxyprogesterone acetate 150 mg ပရိုဂ်က္စ္တင္ေဟာ္မုန္း ပါတယ္။ အသားေဆးျဖစ္တယ္။ တင္ပါး၊ ေပါင္နဲ႔ လက္ေမာင္းမွာ ထိုးႏိုင္တယ္။ ေဆးမထိုးခင္က ကိုယ္ဝန္မရွိတာ ေသခ်ာေစရမယ္။ 50 mg ပါတာက တလခံျဖစ္တယ္။ Noristerat ၂ လခံ အမ်ိဳးအစားလည္းရွိတယ္။ ၃ လခံကိုသာ လူသံုးမ်ားတယ္။ ၉၉% ထိေရာက္တယ္။ ႏို႔ထြက္မနည္းေစဘူး။ ရာသီမဆင္းခင္ ခံစားရတာေတြ သက္သာတယ္။
 
မ်ိဳးဥအိမ္ကေန မ်ိဳးဥ မထြက္ေအာင္လုပ္ေပးတယ္။ သားအိမ္အဝကခြ်ဲကို ေစးပ်စ္ေစလို႔ ဝင္လာမဲ့ သုက္ပိုးအတြက္ ခက္ခဲေစတယ္။ သားအိမ္အတြင္းဆံုးလႊာကိုလဲ ပါးေစေသးတယ္။ မ်ိဳးဥမထြက္ေစပါ၊ ထြက္အံုးေတာ့ သုက္ပိုး အဝင္ခက္ေစမယ္၊ ဝင္လာႏိုင္လို႔ ႏွစ္မ်ိဳးေတြ႔ျပီးေပမယ့္ အထဲမွာမတြယ္ေစႏိုင္ဘူး။
 
ဝ% ကေန ၂႕၆% သာ လိုရာမေရာက္ ျဖစ္ပါတယ္။ ၃ လေနမွ တခါထိုးရတယ္။ တျခား ေဟာ္မုန္း ၂ မ်ိဳးတြဲေတြေလာက္ ေဆးအက္ရွင္ျဖစ္တာေတြ နည္းတယ္။ အီစထိုဂ်င္ေဟာ္မုန္းမပါလို႔ DVT အတြင္းပိုင္းက ေသြးျပန္ေၾကာပိတ္တာ၊ PE ေခၚ အဆုပ္ေသြးေၾကာပိတ္တာ၊ ဆထုပ္ခ္ ေခၚ ႏွလံုးေသြးေၾကာပိတ္တာ အႏၲရာယ္ မစိုးရိမ္ရဘူး။ သားအိမ္ကင္ဆာျဖစ္မဲ့ အႏၲရာယ္နည္းတယ္။ ေသြးအားနည္းေရာဂါ၊ တင္ပါးဆံုတြင္းအဂၤါေတြေရာင္တာ၊ သားအိမ္ျပင္ပသေႏၶတည္တာ၊ သားအိမ္အက်ိတ္ျဖစ္တာေတြနည္းတယ္။ Endometriosis သားအိမ္ေရာဂါရွိေနသူ ခံစားရတာေတြနည္းတယ္။ ရာသီဆင္းခ်ိန္မွာ နာတာ၊ မ်ိဳးဥထြက္ခ်ိန္မွာ နာတတ္တာ၊ မ်ိဳးဥအိမ္အလံုး ျဖစ္တာလဲ နည္းတယ္။ အတက္ေရာဂါရွိေနသူ အတက္ျဖစ္တာ နည္းေစေသးတယ္။ ေသြးေရာဂါတမ်ိဳးရွိတဲ့ Sickle cell crises အျဖစ္နည္းတယ္။ ႏို႔တိုက္မိခင္ေတြ သံုးႏိုင္တယ္။ ေမြးျပီး ၁ လခြဲ ရွိမွထိုးတာ ပိုေကာင္းတယ္ မဟုတ္ရင္ ေသြးဆင္းေနတာမ်ားတတ္တယ္။ ႏို႔မတိုက္သူဆိုရင္ ၁ ပါတ္အတြင္း ထိုးလို႔ရတယ္။
 
ဒီေဆး မထိုးသင့္သူေတြကေတာ့ DVT ေခၚ အတြင္းပိုင္းက ေသြးျပန္ေၾကာပိတ္ေရာဂါ ရွိေနသူ၊ PE ေခၚ အဆုပ္သြား ေသြးေၾကာပိတ္ေရာဂါ ရွိေနသူ၊ မိုင္ဂရိန္းေရာဂါ ရွိေနသူ၊ လတ္တေလာျဖစ္ေနတဲ့ အသည္းေရာဂါရွိေနသူ၊ Stroke ေခၚ ႏွလံုးေသြးေၾကာပိတ္ေရာဂါ ရွိေနသူ၊ ဆီးခ်ိဳျဖစ္တာ အႏွစ္ ၂ဝ ၾကာေနသူ၊ ေသြးတိုးေနသူ၊ ႏို႔ကင္ဆာျဖစ္ထားသူေတြ သတိထားရမယ္။ လိင္ကတဆင့္ကူးစက္ေရာဂါေတြကို အကာကြယ္မေပးႏိုင္ပါ။
 
ရာသီစဆင္းတဲ့ေန႔ကေန ၅ ရက္အတြင္းထိုးရင္ ခ်က္ခ်င္းထိေရာက္တယ္။ ၅ ရက္ေနာက္မွထိုးရင္ ၁-၂ ပါတ္ၾကာမွ ထိေရာက္တယ္။ ထိုင္းႏိုင္ငံမွာ ေလ့လာမႈတခုအရ ေဆးထိုးရပ္ျပီး ကေလးျပန္ယူေတာ့ အေလးခ်ိန္နည္းတဲ့ကေလး ေမြးႏႈန္းမ်ားတာေတြ႔ရတယ္။ စမ္းသပ္တာကလဲ ဆင္းရဲသူေတြမွာပါ။ ကေလးျပန္ရဘို႔ ေနာက္က်ေစတယ္။ ေဆးထိုးတာ ရပ္ထားျပီးေနာက္ ၉ လ၊ ၁ ႏွစ္ခြဲက်မွ ကေလး ျပန္ရႏိုင္ၾကတယ္။ ၁ ႏွစ္ခဲြေနရင္ေတာ့ တျခားတားနည္းေတြလိုပဲ ကေလးျပန္ရႏိုင္စြမ္းက အတူတူဘဲ။ ကိုယ္ဝန္ရဘို႔ေစာင့္ရခ်ိန္ အေတာ္မတူၾကပါ။
 
ေဘးထြက္သက္ေရာက္မႈမ်ား
ရာသီမဆင္းတာ ၁ ႏွစ္တာထိုးထားတဲ့ အမ်ိဳးသမီးေတြမွာ ၅၅%၊ ၁ ႏွစ္တာထိုးထားတဲ့ အမ်ိဳးသမီးေတြမွာ ၆၈% ရာသီမလာတာ ေတြ႔ရတယ္။ ေသြးဆင္းမမွန္တာ၊ ဗိုက္နာတာ၊ ဝတာ-ပိန္တာ၊ အားယုတ္ခ်င္တာ၊ စိတ္လႈတ္ရွား။
 
ဒီေဆးကို ၇ ႏွစ္ၾကာထိုးထားတဲ့ အမ်ိဳးသမီးေပါင္း ၄ဝဝဝ ေလာက္ကုိ စမ္းသပ္ခဲ့တယ္။ ၅% ေက်ာ္ေက်ာ္မွာ ရာသီမမွန္ (မ်ားသူ + မလာသူ)၊ ဗိုက္နာ၊ ကိုယ္အေလးခ်ိန္ ေျပာင္းလဲ၊ အားယုတ္၊ ေခါင္းမူး၊ စိုးရိမ္၊ ၁% ကေန ၅% အထိေတြမွာ ဆက္ဆံလိုစိတ္နည္း၊ ဗိုက္ေအာက္ပိုင္းနာ၊ ခါးနာ၊ ရင္သားနာ၊ ေျခေထာက္နာ၊ စိတ္က်၊ အနီျပင္ထြက္၊ ပ်ိဳ႕၊ အိပ္မေပ်ာ္၊ အျဖဴဆင္း၊ ေျခေထာက္ေယာင္၊ ဝက္ျခံေပါက္၊ ၁% ထက္နည္းသူေတြမွာ အသားဝါ၊ ဆီးလမ္း-ေမြးလမ္းေရာင္၊ တက္၊ အစားပ်က္၊ ဝမ္းမမွန္၊ ဝမ္းေသြးပါ၊ ဆက္ဆံခ်ိန္နာ၊ ရင္ပတ္နာ၊ ေသြးအားနည္း၊ အလာဂ်ီရ၊ အိပ္ခ်င္၊ ဖ်ား၊ ခ်မ္း၊ အသားအေရေျခာက္၊ ပန္းနာ၊ ရင္ခုန္ျမန္၊ ေခြ်းပိုထြက္၊ အာေခါင္ေျခာက္၊ ေလျဖတ္၊ ေရငတ္၊ အသက္ရွဴမဝ၊ ရာသီလာစဥ္နာ၊ ကုိယ္ဝန္ရွိသလို ခံစား၊ မထင္မွတ္ဘဲ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္၊ ကေလးျပန္မရ၊ ေသြးျပန္ေၾကာေရာင္၊ ဆက္ဆံလိုစိတ္ပုိ၊ ႏို႔ထြက္နည္း၊ ရင္သားအရြယ္အစားေျပာင္း၊ ရင္သားထိပ္ကေသြးထြက္၊ ရင္သားကင္ဆာေတြ႔ရတယ္။
 
အထူးသတိေပးခ်က္ကေတာ့ Osteoporotic effects ဆိုတဲ့ အရိုးအားနဲတာ ပိုၾကာေစတတ္ပါတယ္။ ဒါ့ေၾကာင့္ FDA ကေန ၂ဝဝ၄ ကစျပီး၊ သတိေပးခ်က္ထည့္လိုက္တယ္။ ၂ ႏွစ္ထက္ပို မသံုးနဲ႔လို႔ ေျပာတယ္။ WHO ကေတာ့ ဒါ့ေၾကာင့္ေတာ့ ဒီေဆးမသံုးနဲ႔လို႔ မေျပာသင့္ဘူး။ အေမရိကန္ ACOG ကလဲ WHO နဲ႔ သေဘာတူတယ္။ တျခားတားနည္း ေျပာင္းသံုးစရာမရွိရင္ ရပ္စရာ မလိုပါတဲ့။ ေယာက္်ား မုဒိန္းေကာင္ေတြကို Chemical castration ေဆးနဲ႔ သင္းကြပ္ေပးတာပါ။ လိင္စိတ္ သိသိသာသာ နည္းသြားေစမယ္။
 
Dr. တင့္ေဆြ
(ဆရာၾကီး၏ ခြင့္ျပဳခ်က္ျဖင့္ Mawlamyine Daily မွေဖာ္ျပပါသည္။)

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s