Kidney failure ေက်ာက္ကပ္ အလုပ္မလုပ္ႏိုင္ေတာ့ျခင္း

Kidney failure ေက်ာက္ကပ္ အလုပ္မလုပ္ႏိုင္ေတာ့ျခင္း

ေမာ္လျမိဳင္၊ ၅ စက္တင္ဘာ ၂၀၁၈
 
၁။ ဆရာမဂၤလာပါခဗ် က်ားအသက္ ၄၃ နွစ္ပါ ေက်ာက္ကပ္ပ်က္စီး၍ေဆးေနရတာ ၃ နွစ္ေက်ာ္ပါၿပီ ယခုေနာက္ပိုင္း ညအိပ္လ်ွင္ ေျခေထာက္ေကြးထားရာက ျပန္ဆန္႔လိုက္လ်ွင္ႂကြက္ေၾကာတက္ပါသည္ သက္သာေအာင္မည္သုိ႔ျပဳမူေနထိုင္ရမလဲ ဆိုတာေျဖၾကားေပးေစလိုပါတယ္ ေက်ာက္ကပ္ေဆးေနရင္းျပန္ေကာင္းလာနိုင္ပါသလား။ ေက်က္ကပ္က တျဖည္းျဖည္း ေသး၍သြားပါသည္ ဆီးဆိပ္ ၅၀၀ / ၇၀၀ ထိရွိပါသည္ ေသြးတိုးမရွိပါ ဆီးခ်ိဳမထိန္းနိုင္၍ ယခုအင္ဆူလင္ထိုးပါသည္ တျခားေရာဂါမ်ားမရွိပါ ခဗ်။
 
၂။ ဆရာရွင့္အသက္ ၂၅၊ မပါ။ untrasound မွာ mild hydronephrosis လုိ႔ေျပာပါတယ္။ eGFR ရဲ႕ အက်ိဴးသက္ေရာက္မႈကုိ ေျပာျပေပးပါရွင့္။ eGFR .194.3 (high) လုိ႔သိရပါတယ္။ Urine RE ထဲက creatitine ရဲ႕ rate ကုိလဲ သိခ်င္ပါတယ္ရွင့္။ renal failure ျဖစ္မျဖစ္ ခ်င့္ခ်ိန္ ၾကည့္ခ်င္လုိ႔ပါရွင့္။ ေက်းဇူးတင္ပါတယ္ရွင့္။
 
ေက်ာက္ကပ္ဆိုတာ လူ႔ေသြးထဲက မလိုေတာ့တာေတြကို စစ္ျပီးထုတ္ေပးေနတဲ့ စက္တခုနဲ႔တူတယ္။ ေရစစ္ ေျပာင္းျပန္ ျဖစ္တယ္။ ေရစစ္က လိုခ်င္တာကုိ ေအာက္က်ေစျပီး၊ ေက်ာက္ကပ္က မလုိခ်င္တာကို ထြက္သြားေစတယ္။ ေက်ာက္ကပ္ အလုပ္မလုပ္ႏိုင္ေတာ့ျခင္းဆိုတာ တျခားေနရာေတြမွာ ေရာဂါရွိရာကေန ျဖည္းျဖည္းျခင္း ဆက္ျဖစ္တဲ့ ရာသက္ပန္ ေက်ာက္ကပ္မေကာင္းေတာ့ျခင္းျဖစ္တယ္။ ေဆာရီး။ နာတာရွည္ေက်ာက္ကပ္ေရးဂါအရင္ျဖစ္တယ္။
 
End-stage renal disease (ESRD) ဆိုတာ ေနာက္ဆံုးအဆင့္ျဖစ္တယ္။ ေဆာရီး။ ဆီးခ်ိဳကေနအမ်ားဆံုးျဖစ္တယ္။ ဒုတိယတရားခံက ေသြးတိုး။ ေအာ္တိုအင္ျမဴေရာဂါေတြျဖစ္တဲ့ lupus နဲ႔ IgA nephropathy ေတြကေနလည္းျဖစ္တယ္။ Polycystic kidney disease ေခၚေမြးေရာပါေရာဂါနဲ႔ Nephrotic syndrome နဖေရာတစ္ ဆင္ဒရုမ္းေရာဂါေတြအျပင္ ဆီးလမ္းေရာဂါေတြကေနလည္း ဆက္ျဖစ္ႏိုင္တယ္။
 
Acute renal failure ဆိုတာက ရုတ္တရက္ (၂-၃ ရက္အတြင္း) ျဖစ္တာမ်ိဳး။ Heart attack ႏွလံုးေရာဂါ၊ Illegal drug use မူးယစ္ေဆးသံုးစြဲျခင္း၊ ေက်ာက္ကပ္ဆီေသြးလံုေလာက္ေအာင္မလာျခင္းနဲ႔ ဆီးလမ္းေရာဂါေတြကေနျဖစ္ေစႏိုင္တယ္။
 
Chronic kidney disease (CKD) နာတာရွည္ ေက်ာက္ကပ္ေရာဂါလကၡဏာမ်ား
ယားျခင္း၊ ၾကြက္သားေတြနာျခင္း၊ ပ်ိဳ႕အန္ျခင္း၊ မဆာျခင္း၊ ေျခေထာက္ေရာင္ျခင္း၊ ဆီးနည္းျခင္း၊ အသက္ရွဴမေကာင္းျခင္းနဲ႔ အိ္မေကာင္းျခင္းေတြျဖစ္တယ္။
 
ရုတ္တရက္ ေက်ာက္ကပ္မေကာင္းျခင္း ေရာဂါလကၡဏာမ်ား
ဗိုက္နာျခင္း၊ ေက်ာနာျခင္း၊ ဝမ္းပ်က္ျခင္း၊ ကိုယ္ပူျခင္း၊ ႏွာေခါင္းေသြးယိုျခင္း၊ အေရျပားအနီကြက္ေပၚျခင္း၊ အန္ျခင္း။
 
Kidney function tests ေက်ာ္ကပ္အလုပ္စစ္ေဆးျခင္း
 
၁။ BUN (Blood urea nitrogen)
The normal result is generally 6 to 20 mg/dL.
 
၂။ Creatinine – blood
Creatinine blood test
A normal result is 0.7 to 1.3 mg/dL for men and 0.6 to 1.1 mg/dL for women.
 
၃။ Creatinine urine test
Urine creatinine (24-hour sample) values can range from 500 to 2000 mg/day. Results depend on your age and amount of lean body mass.
14 to 26 mg per kg of body mass per day for men
11 to 20 mg per kg of body mass per day for women
 
၄။ Creatinine clearance test
Normal values are:
Male: 97 to 137 mL/min (1.65 to 2.33 mL/s).
Female: 88 to 128 mL/min (14.96 to 2.18 mL/s).
 
ကုသနည္းမ်ား
ESRD ျဖစ္လာရင္ေတာ့ Dialysis ေက်ာက္ကပ္ေဆးတာနဲ႔ Kidney transplant ေက်ာက္ကပ္အစားထိုတာလုပ္ရမယ္။
 
ေက်ာက္ကပ္က သူ႔အလုပ္သူမႏိုင္လို႔ လုပ္ေပးရတဲ့ေဆးကုသနည္းကို Renal Dialysis ေက်ာက္ကပ္ေဆးျခင္းလို႔ ေခၚတယ္။ ေက်ာက္ကပ္ကေန ပိုတဲ့ေရနဲ႔ ဓါတ္ဆားေတြကို စြန္႔ထုတ္ေပးေနတယ္။ ဓါတ္ဆားေတြဆိုတာ Sodium, Potassium, Chloride, Calcium, Phosphorus, Magnesium, Sulfate ေတြျဖစ္တယ္။ အသက္ရွဴထုတ္ရာမွာလဲ မလိုတာေတြ စြန္႔ထုတ္တယ္။ အဲဒီကေနမလုပ္ႏိုင္တာကို ေက်ာက္ကပ္ကေနလုပ္ေပးတယ္။
 
Dialysis လုပ္တယ္ဆိုတာ (၁) Diffusion of solutes နဲ႔ (၂) Ultrafiltration of fluid အလုပ္ ၂ မ်ိဳးကို Semi-permeable membrane တဝက္တပ်က္ စိမ့္ထြက္ႏိုင္တဲ့အလႊာကေန လုပ္ေပးတယ္။ Dialyzer စက္လို႔ေခၚတယ္။ ေသးမႊားတာေလးေတြကို စစ္ထုတ္ျပီး ပိုၾကီးတာေတြကို ခ်န္ထားေပးတယ္။
Dialysis မွာ ပင္မနည္း ၃ မ်ိဳးရွိတယ္။ ပင္မနည္း (၁) Hemodialysis နဲ႔ ပင္မနည္း (၂) Peritoneal dialysis အျပင္ ပင္မနည္း (၃) Hemofiltration ျဖစ္တယ္။ ဒုတိယနည္း (၂) နည္းထဲမွာ Hemodiafiltration နည္းနဲ႔ Intestinal dialysis နည္းေတြျဖစ္တယ္။ Hemodialysis ဆိုတာ ေသြးထဲက Wastes အညစ္အေၾကးနဲ႔ Excess water ပိုတဲ့ေရကို စြန္႔ထုတ္တာ ျဖစ္တယ္။ ဓါတုေဗဒဆိုင္ရာ အေသးစိတ္ ဥပေဒသေတြကို အားကိုးျပီးလုပ္ရတာ ျဖစ္တယ္။
 
ေက်ာက္ကပ္စစ္တာ ဘယ္ေတာ့လိုအပ္သလဲဆိုတဲ့ အဆံုးအျဖတ္ကို ေသခ်ာခ်ရတယ္။
ရက္တိုေရာဂါေတြ –
• Metabolic acidosis ေၾကာင့္ Acidemia ျဖစ္လာရင္လုပ္ရမယ္။
• Electrolyte abnormality ျဖစ္ရင္ ဆိုးဆိုးဝါးဝါး Hyperkalemia ျဖစ္လို႔လုပ္ရတယ္။
• Intoxication ဆိုတာ အဆပ္သင့္တာမ်ိဳး။ Salicylic acid, Lithium, Isopropanol, Magnesium-containing laxatives နဲ႔ Ethylene glycol ျဖစ္ရင္လုပ္ရတယ္။
• Overload of fluid ဆိုတာ Diuretics ဆီးသြားေစတဲ့ေဆးေတြနဲ႔ မႏိုင္ရင္ လုပ္ရတယ္။
• Uremia complications ဆိုတာ Pericarditis, Encephalopathy, Gastrointestinal bleeding ကေန ဆက္ျဖစ္လာမ်ိဳး ျဖစ္ရင္ လုပ္ရတယ္။
 
ရက္ရွည္ေရာဂါေတြ –
• Symptomatic renal failure ေက်ာက္ကပ္အလုပ္မလုပ္ႏိုင္လို႔ ေရာဂါလကဏာေတြခံစားေနရသူ၊
• Low glomerular filtration rate (GFR) စစ္ထုတ္ႏွဳန္း 10-15 mls/min/1.73m2 ထက္ နည္းေနသူ၊
• GFR ကလဲနည္းျပီး Serum potassium, and/or Serum phosphorus ေတြကမ်ားေနသူေတြ။
ေက်ာက္ကပ္ကေန ေဟာ္မုန္းအလုပ္တခ်ိဳ႕ကိုလဲလုပ္ေပးတယ္။ Erythropoietin နဲ႔ Calcitriol ေတြကိုလဲ သူက ထုတ္လုပ္ေပးေနတယ္။ Erythropoietin ဆိုတာ ေသြးနီဥထုတ္လုပ္ရာမွာ အသံုးက်ျပီး၊ Calcitriol ကေတာ့ အရိုးအတြက္ လိုအပ္တယ္။ ေက်ာက္ကပ္ေဆးရာမွာ ဒီတာဝန္ကို လုပ္မေပးႏိုင္ပါ။
 
ျမန္မာျပည္သားေတြ ဘယ္မွာေနေန ေက်ာက္ကပ္က်န္းမာေရးနဲ႔ ျပည့္စံုၾကပါေစ။
 
ေဒါက္တာတင့္ေဆြ
(ဆရာၾကီး၏ ခြင့္ျပဳခ်က္ျဖင့္ Mawlamyine Daily မွေဖာ္ျပပါသည္။)

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s