Hyperthyroidism and Fertility လည္ပင္းၾကီးေဟာ္မုန္းမ်ားေရာဂါ နဲ႔ သားသမီးရႏိုင္ျခင္း

Hyperthyroidism and Fertility လည္ပင္းၾကီးေဟာ္မုန္းမ်ားေရာဂါ နဲ႔ သားသမီးရႏိုင္ျခင္း

ေမာ္လျမိဳင္၊ ၂၉ ၾသဂုတ္ ၂၀၁၈
 
၁။ ဆရာ မဂၤလာပါ ကြ်န္မ အသက္ ၂၃ ႏွစ္ပါ အပ်ိဳပါရွင့္ ရာသီမွန္ပါတယ္ ၇ လပိုင္းတုန္းက ေဆးစစ္တာ လည္ပင္းသိုင္းရြိဳက္လုပ္ေဆာင္ခ်က္ျမန္တယ္လို႔ေျပာပါတယ္ T4 မ်ားေနလို႔ေတြ႕ပါတယ္ TSH က normal ပါ ဆရာဝန္က ေရာဂါမျဖစ္ေသးေတာ့ ေဆးေသာက္စရာမလိုဘူးလိူ႔ေျပာပါတယ္ရွင့္ သံုးလေနရရင္ တခါျပန္စစ္ပါလို႔ ေျပာထားပါတယ္ မစိုးရိမ္ရဘူး လည္းေျပာပါတယ္ ဒါေပမဲ့ အဲ့ဒီအတြက္ ဘာေတြ ေဆာင္ရေရွာင္ရမယ္ မေမးခဲ့မိလို႔ပါဆရာ ၿပီးေတာ့ အဲ့ဒီလိုျဖစ္ရင္ ကိုယ္ဝန္မရႏိုင္ဘူးဆိုတာေရာ ဟုတ္ပါသလား ေျဖေပးပါဦးရွင္ ေက်းဇူးတင္ပါတယ္
 
၂။ သမီးရဲ႕အသက္က (၂၉) ႏွစ္ရွိပါၿပီ။ အိမ္ေထာင္က်ၿပီး (၆) လေလာက္ေနေတာ့ ႏွလံုးခုန္ႏႈန္းက အရမ္းျမန္တာနဲ႔ ေဆးခန္း သြားျပတာ လည္ပင္းႀကီးေနတယ္ဆိုတာ သိရပါတယ္။ ေဟာ္မုန္းအဆိပ္ ျဖစ္တာလို႔ ေျပာပါတယ္။ ေသြးစစ္ၿပီး Cazole ေဆးကို ေသာက္ခုိင္းပါတယ္။ ေဆးေသာက္ေနတာ ယခုဆိုရင္ ၁ ႏွစ္၇ လရွိပါၿပီ။ TSH ကိုေတာ့ (၆) လ (၁) ႀကိမ္ေလာက္ စစ္ျဖစ္ပါတယ္။ ေသြးစစ္တာ (၄) ခါရွိပါၿပီ။ ေရာဂါစျဖစ္ကေန (၃) ခါ စစ္တာေတာ့ အေျဖက (TSH > 0.05) နဲ႔ ထြက္ၿပီး ေနာက္စစ္တဲ့ အေျဖမွာေတာ့ (TSH 0.025) နဲ႔ထြက္ပါတယ္။ ကေလးလည္း လိုခ်င္ပါတယ္။ အိမ္ေထာင္သက္က (၂) ႏွစ္ေက်ာ္ပါၿပီ။ ဒါေၾကာင့္ ေရာဂါျမန္ျမန္ေပ်ာက္ေအာင္ ဘယ္လိုလုပ္ရပါမလဲ။ ေရာဂါျဖစ္ေနရက္နဲ႔ ကေလးယူရင္ ကေလးမွာ တခုခုျဖစ္မွာကုိ ႏွစ္ေယာက္လံုး စိုးရိမ္မိပါတယ္။
 
Hyperthyroidism လည္ပင္းၾကီး ေဟာ္မုန္းမ်ားေရာဂါကို Toxic goiter လည္ပင္းၾကီးေဟာ္မုန္းအဆိပ္ျဖစ္တာလို႔လဲ ေခၚပါတယ္။ အမ်ိဳးသမီးေတြမွာ ၅-၁ဝ ဆ ပိုျဖစ္ၾကတယ္။ ေရာဂါေသျခာေအာင္ –
• Physical exam ေဆးစစ္မယ္၊
• Thyroid ultrasound (အာလ္ထြာေဆာင္း) ရိုက္မယ္၊
• Blood tests ေသြးစစ္မယ္ –
1. TSH: the initial screening test
2. T4: the thyroid hormone
3. T3: a second thyroid hormone, of value before treatments start
4. TRAb: Thyroid receptor antibodies
 
Hyperthyroidism လည္ပင္းၾကီး ေဟာ္မုန္းမ်ားေရာဂါမွာ Thyroxine (T4) နဲ႔ Triiodothyronine (T3) ေတြကေန Metabolic rate ကို မ်ားေစတယ္။ ကိုယ္ခႏၶာအလုပ္မွန္သမွ် အပိုလုပ္ေနာတာကို ေျပာတာျဖစ္တယ္။ T4 နဲ႔ T3 ကို ဦးေႏွာက္ထဲက Pituitary gland (ပစ္က်ဴထရီ) အက်ိတ္ကေန ထုတ္ေပးေနတဲ့ Thyroid-stimulating hormone (TSH) က ထိန္းခ်ဳပ္ေနတယ္။ T4 and T3 မ်ားေနရင္ TSH က နည္းေနမယ္။ Pituitary gland tumour (ပစ္က်ဴထရီ) ကင္ဆာ ေၾကာင့္လဲ Secondary hyperthyroidism ေနာက္ဆက္တြဲ လာျဖစ္ႏိုင္တယ္။
 
လည္ပင္းၾကီးေဟာ္မုန္း မ်ားေစတဲ့ ေနာက္အေၾကာင္းတမ်ိဳးကေတာ့ Toxic nodular goiter (ေတာက္ဆစ္-ႏိုဒူလာ-ဂြိဳက္တာ) ေခၚတယ္။ လည္ပင္းအက်ိတ္ေရာင္တာ ျဖစ္ရင္ Thyroiditis (သိုင္ရြိဳက္ဒိုက္တစ္) ေခၚတယ္။ ေဟာ္မုန္းေတြ ပိုထုတ္ေနမယ္။ ၂-၃ ပတ္ၾကာတယ္။ နာတာရွည္ျဖစ္ရင္ Hypothyroidism (ဟိုက္ပို-သိုင္းရြိဳက္ဒဇင္) ေျပာင္းျပန္ ျဖစ္လာမယ္။
 
Hyperthyroidism ေရာဂါလကၡဏာေတြ နဲ႔ ေနာက္ဆက္တြဲျဖစ္ႏိုင္တာေတြ –
 
• ႏွလံုးခုန္ျမန္၊ ႏွလံုးခုန္ မမွန္၊
• ကိုယ္အပူခ်ိန္မ်ား၊ ေခြ်းထြက္မ်ား၊
• ဂနာမျငိမ္ျဖစ္၊ လက္တုန္၊
• ေမာပန္းေနပါေစ လုပ္တာကိုင္တာမွန္သမွ် တက္ၾကြေန၊
• အစားပိုစား၊ လူကပိန္၊
• အိပ္ေရးပ်က္၊ ဝမ္းပ်က္၊
• မ်က္လံုးမို႔၊ မ်က္ရည္မ်ား၊ ၾကည့္ရင္စိုက္ၾကည့္၊
• အရိုးအားနည္း၊ လည္ပင္းၾကီး၊
• ရာသီမမွန္။
 
ဒီလကၡဏာေတြက အသက္သိပ္ၾကီးသူေတြမွာ နည္းနည္းသာ ခံစားရမယ္။ ဒါေပမဲ့ စိတ္ဓါတ္က်၊ အသိဥာဏ္-မွတ္ဥာဏ္နည္း၊ ႏွလံုးခုန္မမွန္၊ မူးေမ့ခ်င္၊ အားယုတ္၊ ဒါမွမဟုတ္ ႏွလံုးေရာဂါေတြ ျဖစ္လာေစႏိုင္တယ္။ အသက္ၾကီး အမ်ိဳးသမီးေတြမွာ Thyroid receptor antibodies (အင္တီေဘာ္ဒီ) မ်ားေနတာကို Graves disease (ဂေရ႕ဖ္) ေရာဂါလို႔ ေခၚတယ္။ Immune system ေရာဂါျပီးစနစ္ကေန TSH နဲ႔တူတဲ့ Abnormal antibody ပံုမွန္ မဟုတ္တဲ့ (အင္တီေဘာ္ဒီ) ထုတ္လို႔ ျဖစ္လာတယ္။ လည္ပင္းၾကီး ေဟာ္မုန္းမ်ားသူ ၈ဝ% မွာ (ဂေရ႕ဖ္) ေရာဂါျဖစ္တယ္။ မ်က္စိျပဴးတာျဖစ္တယ္။ အေရျပားလဲ ထူထဲလာႏိုင္တယ္။
 
သိပ္ရွားရွားပါးပါးျဖစ္တတ္တဲ့ Thyroid storm ေဟာ္မုန္း မုန္တိုင္းထန္တာ ျဖစ္ေနရင္ေတာ့ မေကာင္းဘူး။ ၂ ေယာက္ ၁ ေယာက္ အသက္ကို ရန္ရွာခံရတယ္။ အမ်ိဳးသမီးဆိုရင္ Pneumonia ႏူမိုးနီးယား နဲ႔ Ovarian hyperstimlation မ်ိဳးဥအိမ္ အလုပ္ပိုလုပ္ျခင္း ဆိုတာေတြ ျဖစ္ေစႏိုင္တယ္။
 
လည္ပင္းၾကီး ေဟာ္မုန္းမ်ားေရာဂါမွာ တျခားေရာဂါလကၡဏာေတြအျပင္ မ်ိဳးပြါးလမ္းေၾကာင္းကိုလဲ သက္ေရာက္ေစတယ္။
• Irregular cycles ရာသီ မမွန္တာ နဲ႔ Missed periods ရာသီမလာတာေတြလဲ ျဖစ္ႏိုင္တယ္။
• Anovulation မ်ိဳးဥမထြက္တာ ျဖစ္ႏိုင္တယ္။ Ovulation Prediction Kit သံုးျပီး မ်ိဳးဥ ထြက္-မထြက္ စစ္ႏိုင္တယ္။ မထြက္ရင္လဲ ထြက္ေအာင္လုပ္လို႔ ရပါတယ္။ ဒီေရာဂါရွိသူ အမ်ိဳးသမီးတိုင္းက ကေလးမရျဖစ္မွာ မဟုတ္ပါ။
• ဒီေရာဂါကို ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ေနမွ သိသူေတြလဲရွိတယ္။ ကိုယ္ဝန္ထဲကကေလးကို ၅% ျပႆနာျဖစ္ေစတယ္။
• ကိုယ္ဝန္ မေဆာင္ခင္ သိရင္ Radioactive iodine ေရဒီယိုသတၲိၾကြေဆးေပးကုသတယ္။ ကိုယ္ဝန္ ၁ဝ ပါတ္ ေနာက္မွသိရရင္ ဒီေဆးကုသနည္း မလုပ္သင့္ဘူး။ ကေလးကို ထိခိုက္ေစမယ္။ သူတို႔ကို Propylthiouracil (PTU) ေဆးေပးမယ္။ Celestone (Metamethasone) နဲ႔ Hhyroidectomy ခြဲစိတ္နည္းလဲ လုပ္တယ္။ Methimazole ေဆးကို ကိုယ္ဝန္ေဆာင္မွာ မေပးသင့္ဘူး။
• Miscarriage ကိုယ္ဝန္ပ်က္တာ၊ Preterm delivery ေစာေမြးတာ IUD သားအိမ္ထဲမွာတင္ ကေလးေသသြားတာ၊ Pre-eclampsia ကိုယ္ဝန္ေသြးဆိပ္တက္တာေတြ ပိုျဖစ္တတ္တယ္။ ေဟာ္မုန္းမ်ားေနတာကို ထိန္းထားႏိုင္ရင္ ကိုယ္ဝန္ကို ဒုကၡမေပးပါ။
 
ဘယ္လို ကာကြယ္မလဲ၊ ကုသမလဲ
• ႏွလံုးခုန္ျမန္ေနလို႔ေပးတဲ့ Propanolol ေဆးဟာ ေရာဂါအေျခခံကို ကုတာမဟုတ္ပါ။ ႏွလံုးခုန္တာ သက္ေသာေနေစမယ္။
• လည္ပင္းၾကီးအက်ိတ္က ေဟာ္မုန္းထုတ္ႏိုင္ေအာင္ Iodine (အိုင္အိုဒင္း) ဓါတ္ဆား နည္းနည္း အျမဲ လိုေနတယ္။ မ်ားျပန္ရင္လဲ ေဟာ္မုန္းသိပ္ထုတ္မေပးျပန္ဘူး။ ဒါေၾကာင့္ Iodine treatment (အိုင္အိုဒင္း) ဓါတ္ဆားေပး ကုသတာကို အျမဲမသံုးဘူး။ Thyroid storm လည္ပင္းၾကီး မုန္တိုင္းထန္တာမ်ိဳး ျဖစ္ေနတာကို ခ်ႏိုင္ေအာင္ ေရတိုသာ သံုးတယ္။
• Low levels of radioactive iodine ေရဒီယိုသတၲိၾကြ (အိုင္အိုဒင္း) သံုးႏိုင္တယ္။ ကို္ယ္ဝန္ေဆာင္ေနတံုးမွာ မေပးပါ။ ေပးတာ မ်ားသြားျပန္ရင္လဲ ေျပာင္းျပန္ျဖစ္မယ္။ အဲလို Hypothyroidism ေဟာ္မုန္းနည္းေရာဂါ ျဖစ္ရင္ေတာ့ Thyroid hormone replacement ေဟာ္မုန္း အစားထိုးေပးေနရေတာ့မယ္။
• Propylthiouracil နဲ႔ Methimazole (Tapazole or Thiamazole or MMI) ေဆးတခုခုသံုးတယ္။ ၆ ပတ္ကေန ၃ လအထိေပးေလ့ရွိတယ္။
• တခ်ိဳ႕လူနာေတြကို Thyroidectomy ခြဲထုတ္ေပးတယ္။ ခြဲထုတ္သူေတြကို ေနာက္ပိုင္းမွာ Thyroid hormone replacement ေဟာ္မုန္းအစားထိုးေဆး တသက္လံုး ေပးေနရတတ္တယ္။
• Cazole ဟာ Carbimazole ျဖစ္တယ္။ Neomercazole, Vidalta, Camazol စတဲ့နာမည္ေတြနဲ႔လာတယ္။
 
ေဒါက္တာတင့္ေဆြ
(ဆရာၾကီး၏ ခြင့္ျပဳခ်က္ျဖင့္ Mawlamyine Daily မွေဖာ္ျပပါသည္။)

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s